Phương pháp đo màu Lad là gì? Ưu nhược điểm và ứng thực thực tế

Trong sản xuất chuyên nghiệp, mắt người khó có thể đánh giá màu sắc một cách chính xác và khách quan. Chính vì vậy, phương pháp đo màu Lab (CIELab) ra đời như một chuẩn quốc tế giúp định lượng, so sánh và kiểm soát màu sắc hiệu quả. Vậy phương pháp đo màu Lab là gì, hoạt động như thế nào, có ưu nhược điểm ra sao? Hãy cùng Thbvn.com tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Phương pháp đo màu Lab là gì?

Trong lĩnh vực khoa học màu sắc, việc định lượng và kiểm soát màu sắc là yếu tố quan trọng, đặc biệt đối với các ngành nghề đòi hỏi độ chính xác cao như in ấn, dệt may, sản xuất sơn hay thiết kế đồ họa. Một trong những hệ thống mô tả và đo lường màu sắc phổ biến nhất hiện nay chính là hệ màu Lab (CIE Lab)* – mô hình màu được Ủy ban Quốc tế về Chiếu sáng (CIE) giới thiệu từ năm 1976.

Khác với các hệ màu phụ thuộc vào thiết bị như RGB (màn hình hiển thị) hay CMYK (in ấn), hệ màu Lab mang tính độc lập với thiết bị (device-independent). Điều này có nghĩa là cùng một màu sắc, khi được mô tả bằng các giá trị trong hệ Lab, sẽ giữ được tính đồng nhất và khách quan bất kể môi trường, phần mềm hay thiết bị hiển thị.

Hệ màu Lab được xây dựng dựa trên khả năng cảm nhận thị giác của con người, giúp mô tả màu sắc gần giống nhất với cách mắt người nhìn thấy. Nó bao gồm ba thông số cơ bản:

• L*: Biểu thị độ sáng (Lightness), có giá trị từ 0 (đen hoàn toàn) đến 100 (trắng hoàn toàn).
• a*: Trục màu đỏ – xanh lục. Giá trị dương (+a*) biểu thị xu hướng đỏ, giá trị âm (–a*) biểu thị xu hướng xanh lục.
• b*: Trục màu vàng – xanh lam. Giá trị dương (+b*) thiên về vàng, giá trị âm (–b*) thiên về xanh lam.

Chính nhờ sự phân tách rõ ràng này, hệ màu Lab cho phép mô tả mọi màu sắc mà mắt người có thể nhìn thấy, trở thành chuẩn tham chiếu quốc tế trong đo màu và quản lý màu sắc chuyên nghiệp.

Xem thêm: Top 5 máy đo màu sơn được yêu thích nhất hiện nay

Nguyên lý hoạt động của phương pháp đo màu Lab

Phương pháp đo màu Lab không chỉ đơn thuần là quan sát bằng mắt thường, mà dựa trên các thiết bị chuyên dụng như máy đo màu (colorimeter) hoặc máy quang phổ (spectrophotometer).
Quy trình đo màu diễn ra theo các bước cơ bản sau:

- Chiếu sáng chuẩn lên mẫu vật: Thiết bị đo màu sẽ sử dụng nguồn sáng tiêu chuẩn (ví dụ D65 – ánh sáng ban ngày trung tính) để chiếu lên bề mặt mẫu cần đo.

- Thu nhận ánh sáng phản xạ: Ánh sáng chiếu vào mẫu sẽ phản xạ lại và được cảm biến trong máy ghi nhận. Mỗi bước sóng ánh sáng phản xạ sẽ khác nhau tùy theo đặc tính màu của vật liệu.

- Chuyển đổi tín hiệu quang thành dữ liệu số: Thiết bị xử lý tín hiệu và chuyển đổi thành ba giá trị số L, a, b*** theo hệ màu Lab. Đây là các tọa độ màu thể hiện chính xác đặc tính quang học của mẫu đo.

- So sánh và tính toán sự khác biệt màu sắc: Khi so sánh một mẫu thực tế với mẫu chuẩn, thiết bị sẽ đưa ra các chỉ số khác biệt:

• ΔL*: Sai khác về độ sáng.
• Δa*: Sai khác trên trục đỏ – xanh.
• Δb*: Sai khác trên trục vàng – xanh lam.
• ΔE*: Tổng hợp sự sai khác màu sắc (chênh lệch tổng thể).

Chỉ số ΔE đặc biệt quan trọng trong kiểm soát chất lượng, bởi nó cho biết mức độ khác biệt giữa hai màu sắc. Trong nhiều ngành, ΔE ≤ 1 được coi là sự khác biệt gần như không thể nhận biết bằng mắt thường, trong khi ΔE > 3 được xem là sai lệch rõ rệt.

Nhờ cơ chế này, phương pháp đo màu Lab trở thành công cụ mạnh mẽ để đánh giá, kiểm soát và hiệu chỉnh màu sắc, giúp sản phẩm cuối cùng đạt tính đồng nhất và trung thực.

Ưu và nhược điểm của phương pháp đo màu CIELab

Giống như bất kỳ phương pháp khoa học nào, đo màu Lab cũng có những ưu điểm nổi bật và hạn chế nhất định.

Ưu điểm của phương pháp đo màu Lab

Phương pháp đo màu Lab nổi bật nhờ khả năng đo lường khách quan và chính xác, thay thế cho cảm nhận chủ quan của mắt thường. Không chỉ vậy, hệ Lab còn bao quát toàn bộ phổ màu mắt người có thể nhìn thấy, đồng thời linh hoạt trong chuyển đổi sang các hệ màu khác như RGB hay CMYK để phục vụ nhiều mục đích sử dụng. 

Với ưu thế độc lập thiết bị, Lab trở thành tiêu chuẩn tham chiếu toàn cầu, giúp đảm bảo màu sắc đồng nhất trên mọi sản phẩm và thị trường. Đặc biệt, nhờ chỉ số ΔE, phương pháp này còn hỗ trợ kiểm soát chất lượng hiệu quả, duy trì sự ổn định và hạn chế sai lệch màu trong sản xuất.

Nhược điểm của phương pháp đo màu CIELab

Bên cạnh những ưu điểm vượt trội, phương pháp đo màu Lab cũng tồn tại một số hạn chế. Trước hết, việc đo màu đòi hỏi thiết bị chuyên dụng có chi phí cao, khiến các doanh nghiệp nhỏ hoặc phòng thí nghiệm khó đầu tư. Ngoài ra, kết quả đo khá nhạy cảm với điều kiện môi trường như nguồn sáng, góc chiếu hay đặc tính bề mặt mẫu, nên cần tuân thủ tiêu chuẩn nghiêm ngặt để đảm bảo chính xác. 

Phương pháp này cũng yêu cầu người vận hành có kỹ năng, nắm vững quy trình hiệu chuẩn và phân tích kết quả, nếu không dữ liệu dễ sai lệch. Hơn nữa, các thiết bị cần được hiệu chuẩn định kỳ bằng mẫu chuẩn quốc tế, vừa tốn kém chi phí vừa mất thời gian duy trì.

Xem thêm: 2 Phương pháp đo màu thực phẩm chuẩn xác cho doanh nghiệp

Ứng dụng của phương pháp đo màu Lab

Nhờ tính chính xác và khả năng mô tả khách quan, phương pháp đo màu Lab được ứng dụng rộng rãi trong nhiều ngành công nghiệp và nghiên cứu khoa học.

• Ngành in ấn và xuất bản: Hệ Lab giúp kiểm soát màu sắc từ file thiết kế đến bản in cuối cùng, đảm bảo màu in trung thực, đồng nhất giữa các lô và phù hợp với yêu cầu khách hàng.
• Sản xuất sơn và vật liệu phủ: Phương pháp đo màu Lab giúp xác định màu chuẩn, so sánh ΔE giữa các mẻ sơn, từ đó điều chỉnh công thức phối màu để giữ tính nhất quán thương hiệu.
• Dệt may và thời trang: Từ khâu nhuộm vải đến thành phẩm, đo màu Lab đảm bảo độ đồng đều giữa các lô vải, giảm thiểu khiếu nại từ khách hàng và giúp thương hiệu giữ uy tín.
• Thiết kế đồ họa và nhiếp ảnh: Hệ Lab đóng vai trò trung gian, giúp chuyển đổi chính xác giữa RGB và CMYK, đồng thời đảm bảo sản phẩm in ra gần giống nhất với bản thiết kế ban đầu.
• Ngành nghiên cứu và phát triển vật liệu: Các viện nghiên cứu sử dụng phương pháp đo màu Lab để phân tích đặc tính màu sắc của vật liệu mới, ví dụ nhựa, gốm, thủy tinh hoặc kim loại phủ. Việc này hỗ trợ phát triển sản phẩm có màu sắc ổn định và bền vững hơn.
• Ứng dụng trong mỹ phẩm và thực phẩm: Đo màu Lab giúp các hãng đảm bảo sản phẩm giữ được màu đồng nhất, đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ và niềm tin của người tiêu dùng. 

Phương pháp đo màu Lab không chỉ là công cụ khoa học mà còn là chuẩn mực toàn cầu trong quản lý màu sắc. Với khả năng mô tả khách quan, chính xác và bao quát toàn bộ phổ màu mắt người nhìn thấy, hệ Lab đã trở thành nền tảng cho nhiều ngành công nghiệp hiện đại. Nếu bạn còn bất cứ băn khoăn thắc mắc nào khác cần được giải đáp thì hãy liên hệ ngay với Maydochuyendung.com hoặc Thbvietnam.com theo số hotline: 0902 148 147 (Hà Nội) -  0979 244 335 (Hồ Chí Minh) để được tư vấn hỗ trợ nhanh chóng nhất.